تأکید عالمان دین بر رعایت حق میراث زنان و جلوگیری از محرومیت آنان

شماری از عالمان دین و کارشناسان حقوقی تأکید می‌کنند که محروم کردن زنان از حق میراث، خلاف احکام صریح شریعت اسلام است و هیچ‌کس حق ندارد آنان را از سهم شرعی‌شان محروم سازد. آنان می‌گویند که زنان تنها در صورتی می‌توانند از سهم میراث خود بگذرند که این تصمیم با رضایت و اختیار کامل خودشان گرفته شده باشد.

محمدصادق عارفی، یکی از عالمان دین، در صحبت با خبرگزاری رویداد می‌گوید که بر اساس احکام قرآن کریم، زنان مسلمان از میراث پدر سهم مشخصی دارند و محروم ساختن آنان از این حق، در شریعت اسلام جایز نیست.

او می‌افزاید که زنان می‌توانند با رضایت و اختیار خود، سهم میراث‌شان را به برادران یا افراد دیگر ببخشند؛ اما هیچ‌کس حق ندارد آنان را به این کار مجبور کند.

عبدالمعبود حجتی، استاد دانشگاه، نیز با اشاره به احکام میراث در شریعت اسلام می‌گوید که محروم ساختن زنان از میراث، خلاف دستور صریح قرآن کریم است. به گفته او، در سوره نساء، سهم زنان و مردان از میراث مشخص شده و مقدار آن بر اساس شمار و ترکیب وارثان تعیین می‌شود.

او می‌گوید که در صورت وجود پسر و دختر، سهم هر پسر دو برابر سهم هر دختر است؛ اما اگر پدر تنها یک دختر داشته باشد، سهم او نصف میراث خواهد بود. همچنین اگر چند دختر باشند و پسری وجود نداشته باشد، سهم مجموعی آنان دو سوم میراث است.

این استاد دانشگاه می‌افزاید که ازدواج دختر نیز دلیلی برای محروم کردن او از میراث پدر نیست و زنان پس از ازدواج هم مانند سایر فرزندان، حق دریافت سهم شرعی خود را دارند.

در همین حال، آرزو (نام مستعار)، یکی از زنانی که از حق میراث خود محروم شده، می‌گوید که سهم او از دارایی پدر به برادرانش داده شده و خودش از این حق برخوردار نشده است.

او محروم کردن زنان از میراث را از مشکلات رایج در بسیاری از خانواده‌ها می‌داند و می‌گوید که هنگام تقسیم دارایی، معمولاً پسران در اولویت قرار می‌گیرند.

آرزو می‌افزاید: «حق میراث من را به برادرانم داده‌اند، اما خودم از آن محروم مانده‌ام. این کار به یک رواج تبدیل شده و بسیاری از زنان از خانه پدری‌شان میراث نمی‌برند؛ زیرا در خانواده‌ها همیشه پسران در اولویت قرار دارند. از مردم افغانستان می‌خواهم که به این رفتار پایان دهند و اجازه ندهند زنان از حق میراث‌شان محروم شوند.»

از سوی دیگر، کارشناسان حقوقی می‌گویند که آگاهی‌دهی عمومی درباره حق میراث زنان، اصلاح باورهای نادرست اجتماعی و توجه خانواده‌ها به حقوق همه فرزندان، می‌تواند در جلوگیری از محرومیت زنان از این حق نقش مهمی داشته باشند.

فاطمه نعیمی، کارشناس حقوقی، می‌گوید که میراث حق شرعی و حقوقی زنان است؛ اما برخی خانواده‌ها به دلیل باورهای نادرست اجتماعی، دختران خود را از دریافت سهم‌شان محروم می‌کنند.

او تأکید می‌کند که زنان به اندازه دیگر اعضای خانواده حق برخورداری از دارایی پدر را دارند و برای تحقق این حق، باید آگاهی عمومی افزایش یابد. به گفته او، پدران نیز باید پیش از مرگ، حقوق تمام فرزندان خود، به‌ویژه دختران را در نظر بگیرند و اجازه ندهند که سهم آنان نادیده گرفته شود.

در همین حال، مسئولان وزارت امر بالمعروف، نهی عن‌المنکر و سمع شکایات می‌گویند افرادی که مانع دریافت حق میراث زنان می‌شوند، چه از اعضای خانواده باشند و چه از بستگان آنان، با برخورد قانونی روبه‌رو شده و به نهادهای عدلی و قضایی معرفی می‌شوند.

سیف‌الرحمان خیبر، سخنگوی این وزارت، به خبرگزاری رویداد می‌گوید که در پنج سال گذشته به بیش از صد هزار قضیه مربوط به میراث زنان رسیدگی شده و حقوق میراثی شمار زیادی از آنان بازگردانده شده است.

او می‌افزاید که در برخی خانواده‌ها، با استفاده از فشار، اجبار و ناآگاهی زنان، مانع دسترسی آنان به حق میراث‌شان می‌شوند؛ اما اکنون با ایجاد مرجع مشخص برای رسیدگی به این شکایت‌ها، زنان می‌توانند آزادانه‌تر به نهادهای مربوط مراجعه کرده و حقوق خود را مطالبه کنند.

با وجود آن‌که حق میراث زنان در احکام اسلامی به‌روشنی مشخص شده است، محرومیت آنان از این حق همچنان در شماری از خانواده‌ها، به‌ویژه در مناطق روستایی، دیده می‌شود. در برخی موارد، زنان نه‌تنها از دریافت سهم‌شان محروم می‌شوند، بلکه برای چشم‌پوشی از میراث نیز زیر فشار قرار می‌گیرند؛ مسئله‌ای که گاهی به اختلافات خانوادگی، خشونت و قطع روابط میان اعضای خانواده می‌انجامد.

عاطفه فرهمند