خبرگزاری رویداد اولین خبرگزاری دیجیتلی در افغانستان
کاهش منابع آب زیرزمینی و دشواری دسترسی به آب آشامیدنی، به یکی از نگرانی‌های جدی باشندگان شهر کابل تبدیل شده است. در برخی مناطق، شهروندان برای تأمین آب مورد نیاز خانواده‌های‌شان ساعت‌ها در صف‌های طولانی منتظر می‌مانند؛ وضعیتی که در کنار افزایش جمعیت و مصرف بی‌رویه آب، نگرانی‌ها درباره آینده منابع آبی این شهر را افزایش داده است.
صدیقه محمدی، باشنده دشت برچی کابل، می‌گوید که کمبود آب، باشندگان این منطقه، به‌ویژه زنان، کودکان و سالمندان را با مشکلات جدی روبه‌رو کرده است.
«بسیاری از خانواده‌ها ناچارند ساعت‌ها برای تهیه آب در صف‌های طولانی منتظر بمانند و این وضعیت بر زندگی روزمره ما تأثیر گذاشته است. سیستم آب‌رسانی سولری به‌دلیل وابستگی به نور خورشید، در روزهای ابری به‌درستی کار نمی‌کند و روند آب‌رسانی مختل می‌شود. برخی زنان از کارهای روزمره و رسیدگی به فرزندان‌شان بازمی‌مانند تا برای تهیه آب در صف بایستند.»
محمدی با انتقاد از عملکرد شرکت‌های مسئول آب‌رسانی می‌گوید که خدمات این شرکت‌ها متناسب با نیاز باشندگان نیست و در بخش تأمین آب، عملکرد ضعیفی دارند. او در عین حال از نهاد های خیریه ای که در دو سال اخیر با حفر چاه‌های عمیق در این منطقه به باشندگان کمک کرده‌اند، قدردانی می‌کند. وی با ابراز نگرانی از احتمال تشدید خشکسالی، خواستار افزایش آگاهی مردم درباره مصرف درست آب و توجه مسئولان به مدیریت منابع آبی شده است.
یکی دیگر از باشندگان کابل نیز مصرف بی‌رویه آب در کارخانه‌های صنعتی، پارک‌های صنعتی، حمام‌ها، دکان‌ها و مارکیت‌ها را از عوامل افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی می‌داند. او از مسئولان و شهروندان می‌خواهد که برای جلوگیری از هدررفت آب، در مصرف آن توجه جدی داشته باشند.
احمد شکیب می‌گوید: « در موترشویی‌ها، حمام‌ها و مساجد آب بیش از نیاز مصرف می‌شود و شهروندان باید از همین اکنون برای جلوگیری از هدررفت آن اقدام کنند. باید در فصل زمستان، برف در ساحات مناسب ذخیره شود تا زمینه تقویت منابع آب زیرزمینی فراهم شود. باید چاه‌های جذبی برای جمع‌آوری آب برف و باران ایجاد شود.»
در همین حال، مطیع‌الله عابد، سخنگوی وزارت انرژی و آب، می‌گوید که سطح آب‌های زیرزمینی در بخش‌های مختلف شهر کابل به‌گونه متفاوت کاهش یافته است. به گفته او، این کاهش در برخی مناطق شمالی کابل بیشتر بوده و در مناطق مرکزی شهر نیز سطح آب بین پنج تا پانزده متر پایین رفته است.
او می‌افزاید که در برخی مناطق، از جمله ساحات نزدیک بند شاه‌وعروس در ولسوالی شکردره، به‌دلیل ساخت این بند، سطح آب‌های زیرزمینی افزایش یافته است.
:« وزارت آب برای مدیریت بحران کم‌آبی کابل، برنامه‌های کوتاه‌مدت و درازمدت را روی دست گرفته است. در بخش برنامه‌های کوتاه‌مدت، حفر هزاران چاه جذبی و ایجاد سیستم‌های جذب و مدیریت آب در بلندمنزل‌ها، فابریکه‌ها و ساحات تجارتی از جمله اقدامات انجام‌شده عنوان شده است. در هر ولسوالی کابل یک چک‌دم ساخته شده و برای جمع‌آوری و هدایت آب‌های سطحی نیز اقداماتی صورت گرفته است.»
عابد در بخش برنامه‌های درازمدت، از طرح ساخت بند شاتوت به‌عنوان یکی از پروژه‌های مهم برای تأمین آب آشامیدنی و تقویت منابع آب شهر کابل یاد می‌کند. به گفته او، رهبری این وزارت تلاش دارد تا کار عملی این پروژه هرچه زودتر آغاز شود. او همچنین می‌افزاید که سروی پروژه انتقال آب از ولایت کاپیسا به کابل نیز جریان دارد.
از سوی دیگر، عبدالبصیر ترابی، کارشناس محیط زیست، کاهش منابع آب زیرزمینی کابل را نتیجه هم‌زمان تغییرات اقلیمی و فشارهای انسانی بر منابع آب می‌داند.
: «افزایش دمای هوا، کاهش و نامنظم‌شدن بارندگی‌ها، کاهش برف‌باری و تکرار خشکسالی‌ها از عوامل اقلیمی کاهش منابع آب زیرزمینی به شمار می‌روند. در کنار این عوامل، افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی، حفر چاه‌های غیرمجاز، برداشت بی‌رویه آب و کاهش زمین‌های نفوذپذیر نیز فشار بر منابع زیرزمینی آب کابل را افزایش داده است. منابع آب زیرزمینی کابل عمدتاً از طریق نفوذ آب باران، ذوب برف‌ها و جریان آب‌های سطحی تغذیه می‌شوند؛ اما با کاهش بارندگی و برف‌باری، میزان نفوذ آب به لایه‌های زیرزمینی کاهش یافته است. همچنین افزایش دمای هوا و ذوب زودهنگام برف‌ها، روند تأمین و تجدید طبیعی منابع آب را با مشکل مواجه می‌کند.»
ترابی هشدار می‌دهد که ادامه این وضعیت، دسترسی شهروندان به آب آشامیدنی را دشوارتر می‌سازد و آنان را ناگزیر به حفر چاه‌های عمیق‌تر یا خرید آب با هزینه بیشتر می‌کند؛ وضعیتی که به‌ویژه خانواده‌های کم‌درآمد را با مشکلات اقتصادی روبه‌رو خواهد کرد. به گفته او، کاهش آب‌های زیرزمینی همچنان می‌تواند سبب خشک‌شدن درختان، کاهش فضای سبز، نشست زمین و افت کیفیت آب شود.
این کارشناس محیط زیست برای مقابله با این بحران، بر جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز، نظارت بر میزان برداشت آب و اندازه‌گیری منظم سطح آب‌های زیرزمینی تأکید می‌کند.
او ایجاد طرح‌های تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی، جمع‌آوری آب باران، ساخت تصفیه‌خانه‌های فاضلاب و استفاده مجدد از آب تصفیه‌شده را از راهکارهای مهم در درازمدت می‌داند. همچنین به باور او، حفاظت از زمین‌های نفوذپذیر و حوضچه‌های آب‌ریز و جلوگیری از گسترش ساخت‌وساز در این مناطق، می‌تواند به تغذیه دوباره منابع زیرزمینی کمک کند.
ترابی تأکید می‌کند که مدیریت بحران آب تنها مسئولیت حکومت نیست و شهروندان نیز باید با صرفه‌جویی در مصرف آب، جلوگیری از آلوده‌کردن منابع آبی و جمع‌آوری آب باران در حفاظت از منابع آب زیرزمینی سهم بگیرند.
کابل در سال‌های اخیر با فشار فزاینده بر منابع آب زیرزمینی روبه‌رو بوده است. کاهش بارندگی‌ها و برف‌باری‌ها، تکرار خشکسالی، افزایش جمعیت، گسترش شهرنشینی و برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی، از عواملی‌اند که به گفته کارشناسان، در کاهش ذخایر آبی این شهر نقش دارند. از آن‌جا که بخش بزرگی از آب مورد نیاز باشندگان کابل از چاه‌ها تأمین می‌شود، کاهش این منابع، دسترسی خانواده‌ها به آب آشامیدنی را دشوارتر ساخته است.
شگوفه نورزی
