خبرگزاری رویداد اولین خبرگزاری دیجیتلی در افغانستان
افغانستان هر سال با حوادث طبیعی گوناگون روبهرو میشود؛ از زلزله و خشکسالی گرفته تا رانش زمین و برفکوچ. بر اساس آمارهای رسمی، تنها در سال گذشته، بیش از ۲۵۰۰ تن در اثر این حوادث جان باخته و دهها هزار خانه بهگونهی کامل یا جزئی تخریب شده است.
در میان این رویدادها، سیلاب یکی از ویرانگرترین و تکرارشوندهترین حوادث بهشمار میرود؛ پدیدهای که بر اثر بارندگیهای شدید و ذوب برفها شکل میگیرد و در چند لحظه، خانهها، زمینهای زراعتی و زندگی مردم را با خود میبرد.
اینجا بغلان است؛ یکی از ولایتهای آسیبپذیر در برابر سیلاب. در ماه ثور ۱۴۰۳، سیلابهای ویرانگر در این ولایت به یک فاجعهی انسانی بدل شد. بیش از ۳۱۵ نفر جان باختند، صدها تن زخمی شدند و هزاران خانه ویران گردید. این ولایت در سال جاری نیز بار دیگر شاهد سیلابهای ویرانگر بوده است.
محمد امیر باشندهی ولایت بغلان می گوید: “ناگهان سیل آمد که ما اینطور سیل را در عمر ندیده بودیم. بسیار مردم متضرر شدند.”
پس از آن رویداد مرگبار، شماری از باشندگان بغلان میگویند که با همکاری حکومت و نهادها، دست به اقدامات پیشگیرانه زدهاند. پاککاری سیلبرها، ساخت دیوارهای استنادی و پلها، و ترمیم بخشهای آسیبدیده، تا حدی از نگرانیهای آنان کاسته است.
حاجی غلام سخی، باشندهی خواجه الوان ولایت بغلان می گوید: “ما نزد والی صاحب عریضه کردهایم که بسیار به عذاب هستیم. بعد از آن کار شروع شد، بسیار خوشحال هستیم. بخاطر که سیلاب میآمد بسیار میترسیدیم. بسیار خوب شد فضل خدا اول به برکت خدا و بعدش به برکت امارت راه سیلبر را پاک کردیم و حالا شب خواب ما میبرد. بسیار خوب شد.”
در کنار نهادهای مسئول، مردم نیز دستبهکار شدهاند و با امکانات ابتدایی تلاش میکنند از تکرار این فاجعه جلوگیری کنند.
عبدالقدوس احمدزی باشندهی بغلان مرکزی می گوید: ” اینجا قریهی ما است. ما به اتفاق مردم قریه جمع شدهایم و در ساحههای که سیل میآید ما حرکات ابدایی خود را برای دفاع از خود انجام دادهایم. برای ساخت راه سیلاب و برای پاک کردن سنگ و لاخ و ما برای خود یک سیستم دفاعی جور کردهایم. “
عبدالخالق میاخیل باشندهی ولایت بغلان: می گوید”در این وقتهای نزدیک ما سیلبرها را پاک کردهایم، جاهای تخریبشده را ترمیم کردهایم و آگاهی هم داده شد که برای جلوگیری از این در مسیر سیلاب خانه نسازند.”
با وجود این تلاشها، جبران خسارات آسان نیست. آنچه از دست رفته، تنها خانه و دارایی نیست؛ بخشی از زندگی است که دیگر بازنمیگردد. خانههایی که روزی پناه بودند، اکنون به تودهای از خاک تبدیل شدهاند.
با این حال، کارشناسان باور دارند که مشکل، عمیقتر از این اقدامات است. نبود سیستمهای هشداردهی، ضعف زیرساختها، ساختوسازهای غیرمعیاری و کمبود آگاهی عمومی، از عوامل اصلی افزایش آسیبپذیری در برابر حوادث طبیعی بهشمار میرود.
سید شاه گهرپور، استاد دانشگاه می گوید: “اعمار خانهها و ساختمانها در مناطق پر آسیب و مناطقی که میزان رخداد بلاهای طبیعی زیاد است و نبود سیستم هشداردهی، یکی از مشکلات بسیار عمدهی است که میتواند میزان آسیبپذیری از بلاهای طبیعی را افزایش دهد.”
بر اساس آمار ادارهی ملی مبارزه با حوادث طبیعی، تنها در رویدادهای طبیعی سال جاری خورشیدی نیز بیش از ۲۰۰ تن جان باخته و صدها تن دیگر زخمی یا ناپدید شدهاند.
در همین حال، باشندگان بغلان از خسارات سنگین مالی سیلابهای اخیر شکایت دارند و تأکید میکنند که پاککاری مسیرهای سیلاب، ساخت دیوارهای استنادی و آگاهیدهی، نقش مهمی در جلوگیری از تکرار فاجعه دارد.
سید محمد باشندهی ولایت بغلان می گوید: «مسجد ما کاملاً تخریب شده، سیلبر ما را خراب کرده، متضرر کرده است. تمام قریه را متضرر کرده است. صد، یک ونیم صد خانه را و تمام خانههای شان را کالایشان را، گلیم، قالین، مواد خوراکه، هیچ چیزی برای شان نمانده است.”
عبدالصبور، باشنده بغلان می گوید: « این جر سیلبر است و همیشه در معرض خطر قرار دارد. این را برای ما پاککاری کنند، یک دیوار استنادی بسازند که ما بیغم شویم.»
مسئولان ادارهی مبارزه با حوادث طبیعی میگویند که برای کاهش خطرات، پروژههای وقایوی مختلفی را اجرا کردهاند. به گفتهی آنان، در یک سال گذشته دهها پروژه، از جمله ساخت دیوارهای استنادی و گابیونی، تطبیق شده است.
یوسف حماد، سخنگوی ادرهی ملی آمادگی مبارزه با حوادث طبیعی می گوید: « ادارهی ملی حوادث در سال گذشتهی 1404 ه.ش در سطح کشور 90 پروژهی وقایوی و اظطراری را تطبیق کردهاست که در آن اکثر آن پروژههای استند که برای جلوگیری از خطرات سیلاب و کم کردن آن این اداره انجام داداست.»
کارشناسان تأکید دارند که کاهش خسارات، تنها با واکنش پس از حادثه ممکن نیست؛ بلکه نیازمند پیشگیری، برنامهریزی و همکاری همگانی است.
کلیپ – حبیبالله طاهری، استاد دانشگاه کابل:” کاهش اثرات این حوادث نیازمند یک رویکرد همهجانبه است که در آن مردم، دولت و همچنان پالیسیهای بزرگ نقش اساسی را میتواند داشته باشد. مدیریت حوادث طبیعی میتواند بهشکل قابل توجه شدت و خسارات حوادث را کاهش دهد. و چیزی دیگری که بسیار مهم است فرهنگسازی و آموزش از طریق رسانهها و نهادهای آموزشی در این زمینه میتواند بسیار مفید باشد. »
در همین حال، ادارهی مبارزه با حوادث طبیعی از تدوین یک برنامهی استراتژیک پنجساله خبر میدهد؛ برنامهای که تمرکز آن بر اجرای پروژههای وقایوی و کاهش خطرات در آینده است.
یوسف حماد، سخنگوی ادرهی ملی آمادگی مبارزه با حوادث طبیعی
:« در این اوخر ادارهی ملی مبارزه با حوادث با همکاری موسسات و سازمانها پلان استراتیژیک پنج ساله را ترتیب دادهاست که در پنج سال ما تلاش میکنیم که تا حد زیاد پروژههای وقایوی را تطبیق کنیم. که در آن ساختن دیوارهای گابیونی، دیوارهای استنادی، دیوارهای بولدر، چکدمها پلها، پلچکها است .»
با این همه، سیلاب همچنان تهدیدی جدی برای زندگی هزاران خانواده در افغانستان است؛ روایتی تکراری از بیپناهی انسان در برابر طبیعت.
بر اساس آمار برنامهی اسکان بشر ملل متحد، تنها در سال ۲۰۲۵ میلادی، بیش از ۳۱ هزار نفر در ۲۸ ولایت کشور بر اثر سیلابهای ناگهانی آسیب دیدهاند؛ آماری که بار دیگر بر ضرورت فوری ایجاد زیرساختهای مقاوم در برابر حوادث طبیعی تأکید میکند.
با این حال، تجربهها نشان میدهد که میتوان از شدت این فاجعهها کاست. اعمار دیوارهای استنادی، پاککاری منظم کانالها و سیلبرها، جلوگیری از ساختوساز در مناطق سیلابخیز و مهمتر از همه، افزایش آگاهی عمومی، از گامهای اساسی در کاهش خطرات بهشمار میروند.
در کنار این اقدامات، ایجاد سیستمهای هشداردهی، مدیریت بهتر منابع آب و برنامهریزی شهری نیز نقش تعیینکننده دارد.
در نهایت، جلوگیری از تکرار این رویدادها، تنها با همکاری مشترک حکومت، نهادها و خود مردم ممکن است؛ همکاریای که اگر جدی گرفته شود، میتواند از یک فاجعه، یک تهدید قابل مدیریت بسازد.
عاطفه فرهمند
